Terug naar je toekomst

Uit: Nieuwsbrief ROC Nijmegen, juni 2007

Het project Terug naar je Toekomst biedt asielzoekers, AMA's en ex AMA's scholing en ondersteuning aan, gericht op een succesvolle terugkeer naar het land van herkomst.

Naast de praktische uitvoering van scholing en begeleiding heeft het project als doel het ontwikkelen van een geïntegreerde methodiek, waarbij nauwe samenwerking en afstemming tussen de vershillende instanties waar de terugkeerder mee te maken heeft centraal staan.

In dit landelijke project werken ROC Nijmegen, ROC Midden-Nederland, ROC Albeda en ROC Landstede samen met instanties als Nidos (voogdij), IOM (terugkeer), COA, VNZG (begeleiding/belangenbehartiging). De looptijd van het project is van maart 2005 tot december 2007.

Rosemarie Boland, project `Een vrachtwagen naar Angola'

In het toekomstperspectief van veel Angolesen staan niet langer meer integratie en bestaansopbouw in Nederland op de agenda maar terug naar het land van herkomst. Angola wordt door de Nederlandse politiek veilig genoeg geacht om Angolese asielzoekers terug te laten keren naar hun land.

Belangrijk is dat zij in Angola zich zelf kunnen redden en een bestaan kunnen opbouwen. Om een bijdrage hieraan te leveren en vooral de teruggekeerde Angolese Ex- Ama's niet aan hun lot over te laten, heb ik samen met een collega het project Vrachtwagen naar Angola opgericht.
Hierbij is samenwerking gezocht met AJARP (Associatie van Jongeren in Angola voor Re-integratie en Progressie). Jose Manuel is de contactpersoon in Luanda. Samen met hem proberen wij het project op poten te zetten.

Het gaat om de aanschaf van een koel-vrieswagen voor Luanda. Hiermee kunnen bederfelijke levensmiddelen worden vervoerd vanuit de haven naar verschillende afnemers in Luanda. Angola moet veel invoeren, ook groenten en vlees. Een koel-vrieswagen voorkomt het bederven van deze waren. Immers een rit door Luanda kost een aantal uren en zonder koeling zouden de kippen al "gegrild" zijn alvorens zij op de plaats van bestemming zijn aangekomen.

Met een koel-vrieswagen kan per dag ongeveer € 750,-- worden verdiend. De bedoeling is om een chauffeur voor deze vrachtauto te zoeken onder de teruggekeerde ex-AMA's. Deze chauffeur zal dan een contract bij AJARP krijgen. Uiteraard moeten er mogelijkheden komen voor reparatie en berging van de vrachtauto. Ook zal gekeken moeten worden hoe een betrouwbare service gerealiseerd kan worden. Wij zijn september vorig jaar met het project gestart. Tot nu toe is het gelukt om twee organisaties te vinden, die het project financieel willen steunen. We hebben echter nog ca. € 6.000,-- nodig om het project te laten starten.

Wilt u meer weten?
Mail dan naar info@writsch.nl

Wilt u ook bijdragen aan dit project?
Dat kan door een bedrag over te maken op rekening 53 13 98 994 van de ABN-AMRO t.n.v. project Angola.

Dat overkwam Antonio. Vlak voor zijn examen moest hij terugkeren naar Angola. De school in Nederland regelde dat Antonio zijn examen in Luanda kon afleggen. Om hem een extra stimulans te geven, beloofde zijn voogd, Monika Schauer van Nidos Eindhoven dat, als Antonio zou slagen, ze zijn diploma naar Angola zou brengen. En natuurlijk slaagde hij. De reis van Monika werd bekostigd door het Nidos. Maar het doel van haar reis beperkte zich niet alleen tot het overhandigen van het diploma. Monika vertrok met een koffer vol met verzoeken en opdrachten vanuit Nederland. Zo moest zij het IOM en het Mulembahuis in Luanda bezoeken en proberen contact te leggen met teruggekeerde pupillen van het Nidos.

Afgelopen april is ook Ellen Baptist, eveneens van NIDOS Eindhoven, met een delegatie van TOP (bestaande uit ketenpartners als IOM, COA, VVN), naar Angola geweest. Beide voogden hebben waardevolle informatie verzameld over teruggekeerde (ex) ama's.

IOM in Lunda
Met het geld dat de terugkeerders van IOM krijgen, kunnen zij voorzien in hun eerste behoeftes: bijvoorbeeld het huren van een woonruimte, het kopen van een identiteitskaart of het starten van een `bescheiden' eigen onderneming. Want eigen ondernemer ben je al snel in Angola: straatverkopers en taxichauffeurs worden al gauw bestempeld als eigen ondernemers. Bij het IOM in Luanda werkt Luz, zij is afkomstig uit Peru. Luz is bezig met een project voor arbeidsgelegenheid. Zij heeft veel contact met bedrijven en regelt voor terugkeerders dat zij een arbeidscontract aangeboden krijgen voor 18 maanden. Daarnaast zou het wenselijk zijn om coaches te zoeken voor jongeren die een eigen onderneming willen starten. Het zou natuurlijk het mooiste zijn als zo'n coach uit het bedrijfsleven komt.

Mulembahuis
Mulemba is een opvanghuis voor ama's die zijn teruggekeerd naar Angola. Het ligt net buiten de hoofdstad Luanda. Alleen jongeren van wie vooralsnog geen familie bekend is, kunnen er terecht. Ze krijgen daar scholing, verzorgd door een lokale organisatie. Het Mulembahuis is in 1994 opgericht door de Franse Francoise Shon. Het huis is kleinschalig begonnen door zwerfkinderen van de straat te halen en hun onderdak te bieden. Dit is uitgegroeid tot wat het nu is. IOM heeft een contract met Mulemba voor terugkerende Europese ama's. Monika en Ellen zijn enthousiast over de voorziening. Het heeft hen vooral getroffen dat niet alleen de terugkeerders gebruik kunnen maken van het Mulembahuis, maar ook de jongeren die niet in staat waren uit Angola te vluchten: de binnenlandse vluchtelingen. Zonder het Mulambahuis zouden zij op straat leven. Nu krijgen ze onderdak en een beroepsgerichte scholing.

Van Europa terug naar Angola
Monika merkt op dat teruggekeerde jongeren in veel gevallen hun ouders in de oorlog hebben verloren, maar vaak is er nog wel familie die hen opvangt. Op de vraag hoe er tegen deze teruggekeerde jongeren wordt aangekeken, antwoordt Monika dat ze meer status hebben omdat ze in Europa zijn geweest. Ze moeten echter niet met lege handen terugkeren. Het moet tastbaar zijn dat ze in welvaart hebben geleefd. Dat verklaart ook de enorme hoeveelheid spullen die ze vlak voor hun terugkeer, in Nederland, inzamelen om mee te nemen naar Angola. Volgens Monika zijn deze jongeren beter gekleed, meer bling bling. Naast materiële bewijzen van een geslaagd verblijf in Europa moeten (in het Portugees opgestelde) diploma's en certificaten aantonen dat deze jongeren hun tijd in Europa niet hebben verkwanseld, maar dat ze er echt beter van zijn geworden. Scholing en opleiding staan in Angola hoog in het vaandel, zeker als je diploma's vanuit Europa meebrengt.

Leven in Angola
Volgens Ellen maken de meeste jongeren het naar omstandigheden goed. Velen hebben wel een overbruggingstijd nodig gehad: afscheid nemen van Nederland en inburgeren in Angola. Werk is er in ieder geval in grote mate. Angola is in opbouw en heeft veel behoefte aan geschoolde werknemers. Jongens vinden een baan als elektricien en in de bouw, of beginnen een eigen onderneming bijvoorbeeld een winkel of internetcafé. Voor meisjes liggen er kansen in de verpleging en de administratie, als zij MS-office en Engels goed beheersen. Voor jongeren die weinig scholing in Nederland gehad hebben, ligt het aanzienlijk moeilijker. Zij vormen een kwetsbare groep. De `Nederlandse' Angolesen vormen een hechte groep. Ze zoeken elkaar op en ondersteunen elkaar. Nederland zijn ze nog niet helemaal vergeten: zo vieren ze samen, op hun eigen manier, koninginnedag. Een van de terugkeerders is de privé chauffeur geworden van de Nederlandse ambassadeur. Via dit contact ontvangen enkele teruggekeerde jongeren vacatures uit de eerste hand. Een Nederlands bedrijf in Luanda heeft bijvoorbeeld 1400 vacatures voor geschoolde werknemers.

Verdere scholing in Angola
Veel jongeren gaan verder met hun school als ze zijn teruggekeerd. Zij werken overdag om hun schoolgeld en levensonderhoud te kunnen betalen en gaan in de avonduren naar school. Grote achterstand hebben de jongeren opgelopen in de beheersing van het Portugees en het Frans. Het zou goed zijn daar in Nederland op te anticiperen. Het Engels beheersen ze daarentegen veel beter dan de klasgenoten die in Angola zijn gebleven. Het schoolsysteem is zodanig dat ze na het behalen van de toetsen snel kunnen doorstromen naar een hoger niveau Engels. Tijdens haar verblijf heeft Ellen een praktijkschool in Luanda bezocht. Daar worden deelnemers onder andere opgeleid tot een baan in ICT, of als elektricien. Om aangenomen te worden moeten alle jongeren een toelatingstest doen, daarnaast speelt motivatie ook een belangrijke rol in de toelating.

Voorbereiding in Nederland op terugkeer
Hoe kunnen wij deze jongeren helpen in hun voorbereiding op hun terugkeer, vraag ik Ellen. Uit gesprekken met de jongeren komt steeds één punt naar voren: wees vooral geïnteresseerd in deze jongeren. Dat schept vertrouwen en praten over toekomstperspectief komt dan vanzelf.

Miriam Bakx

Thomas Lowene, cursist ICT, ontving op dinsdag 13 februari 2007 zijn certificaat van Aries Technology voor Hardware. Zijn docent, Olga de Rijk, overhandigde Thomas het certificaat en hield daarbij een ontroerende persoonlijke speech.

Dit is het eerste officiële certificaat dat Thomas in zijn leven heeft gehaald. De drie vrienden die de uitreiking bijwoonden, waren dan ook zeer onder de indruk. Thomas is nu hard op weg om zijn Software te halen. Als hij dat gehaald heeft, heeft hij een diploma van Aries Technology: een internationaal erkend diploma dat veel waard is voor bedrijven.

Janco van der Werf, coördinator van het huiskamerproject 'Perspectief van VNGZ'

Waarom een huiskamerproject voor (ex)ama's
Sinds juni 2006 loopt het project perspectief van Vluchtelingenwerk en Nieuwkomers Zuid Gelderland in Nijmegen. In navolging van Utrecht heeft de gemeente Nijmegen besloten een huiskamer voor ex-ama's uit Nijmegen te openen, omdat voor veel ama's de voorzieningen stoppen als ze 18 worden. Ze moeten immers terugkeren naar hun herkomstland en kunnen geen gebruik meer maken van Nederlandse voorzieningen. In de praktijk betekent dat geen inkomen en geen woonruimte met als gevolg een zwervend bestaan in de illegaliteit. Uit de ervaringen van het project Perspectief in Utrecht bleek dat veel ex-ama's hierdoor uit beeld verdwijnen, niet terugkeren naar hun land van herkomst en veelal in een bijzonder kwetsbare positie terechtkomen waar uitbuiting en criminaliteit op de loer liggen.

Uitgangspunten
Het uitgangspunt van Perspectief is dat we jongeren de mogelijkheden willen bieden om hun leven in eigen hand te nemen, zodat zij reële toekomstplannen kunnen maken. Dwang en repressie zijn daarbij uit den boze. Die hebben namelijk het effect dat jongeren uit het zicht verdwijnen. Onderdeel van de perspectiefwerkwijze is de ex-ama huiskamer die in Nijmegen in november 2006 is geopend. Dit is de plek waar de begeleiding plaatsvindt, cursussen worden gegeven, landenavonden worden gehouden maar waar ook ontspannende activiteiten worden georganiseerd.

Begeleiding
Perspectief begeleidt en ondersteunt jongeren die zonder voorzieningen komen te zitten op verschillende manieren. Er wordt eerst onderzocht of er juridisch perspectief is en of er reële kansen zijn om in Nederland blijven. Als dat het geval is, krijgen de jongeren juridische begeleiding van ons. Maar als er wordt vastgesteld dat het vooruitzicht om in Nederland een leven op te bouwen ontbreekt, is terugkeer naar het land van herkomst de enige optie die Perspectief biedt. Samen met de jongeren onderzoeken we wat de mogelijkheden in het land van herkomst zijn. Wat zijn de barrières die overwonnen dienen te worden om terugkeer mogelijk te maken? Hoe kan terugkeer een aantrekkelijker optie worden dan illegaal verblijf in Nederland? Dat zijn de fundamentele vragen waaraan gewerkt wordt. In trajecten met heldere doelen werken jongeren samen met Perspectief aan de opbouw van een netwerk in het land van herkomst, het uitwerken van ideeën m.b.t. werk, scholing en huisvesting. Terug naar je Toekomst van het ROC is in dit proces een onmisbare schakel omdat hier de mogelijkheden worden geboden om gericht certificaten te halen die aansluiten bij de plannen in het land van herkomst.

Aantal jongeren
Sinds juni vorig jaar zijn 52 ex-ama's in Perspectief opgenomen van wie een gedeelte ook gebruik heeft gemaakt van Terug naar je toekomst. Een 30-tal maakt gebruik of heeft gebruikgemaakt van de mogelijkheid om vergoeding in het levensonderhoud te ontvangen gedurende de begeleidingstrajecten. Een drietal is teruggekeerd met begeleiding. Zo is bijvoorbeeld een Angolese ex-ama met hulp van Perspectief, ROC en andere organisaties een bedrijfje begonnen als elektrotechnicus.

Toekomst
Een deel van de jongeren van Perspectief zal onder de pardonregeling vallen en kan zich voorbereiden op een bestaan in Nederland. Voor een deel zal blijven gelden dat de toekomst in het land van herkomst ligt. In beide gevallen begeleidt Perspectief deze jongeren. De behoefte aan scholing blijft daarbij bestaan: gericht op vervolgopleiding of een leven in land van herkomst. Dat met de komst van de pardonregeling de relevantie van Perspectief niet is verdwenen, blijkt onder meer uit het feit dat er provinciaal en landelijk overal perspectief projecten worden gestart.

Lily Boogaart, trajectbegeleider ROC Midden-Nederland

Donderdag 1 maart jongstleden heeft het IOM (Internationale organisatie voor migratie) een voorlichting gegeven aan onze deelnemers. Ik heb het IOM daarvoor uitgenodigd omdat veel van onze deelnemers niet zo vertrouwd zijn met het IOM. Dat dat zo was, bleek uit de introductie van Adriana de Fijter, de vertegenwoordiger van het IOM. Zij vroeg de deelnemers welke associatie zij hebben als ze aan het IOM denken. Iemand riep spontaan: "inpakken en wegwezen", waarop er hilariteit in de groep ontstond.

Wat doet HET IOM?
Na deze binnenkomer vertelde Adriana in welke landen het IOM actief is, wat haar taken en programma's zijn en hoeveel mensen via het IOM Nederland verlaten hebben. Ook de samenwerking met Cordaid werd genoemd. Daarna werd er een kort intro filmpje over het IOM getoond met onder andere beelden van het vertrek op Schiphol.

Vragen van de deelnemers
De meeste deelnemers hebben hun eigen specifieke belangen en de vragen waren dan ook zeer divers:

• Hoeveel geld krijg je mee?
• Hoe zit het als je hier een Nederlandse partner hebt?
• Bepalen jullie wanneer ik het land moet verlaten?
• Welke documenten moeten getekend worden?
• Kunnen jullie iets voor mijn vrienden doen (met wie het niet goed gaat) in Angola?
• Is er een IOM in Somalië?
• Wat doet het IOM in mijn land voor mij als ik terugkeer?
• Kan ik jullie vertrouwen, sturen jullie mijn gegevens door naar de IND?

Een verkenningsreis naar je herkomstland
Alan sprak over een project waarbij mensen met een verblijfsvergunning tijdelijk terugkeren naar hun land van herkomst. Zij werken mee aan de opbouw van hun eigen land en komen daarna weer terug naar Nederland. Daar is veel belangstelling voor, want ook al zijn ze Nederlander geworden, ze willen zich wel inzetten voor hun eigen land. Daar liggen tenslotte hun roots.

Tot slot
Tot slot maakte iemand de opmerking: allemaal leuk en aardig, maar jullie willen toch zoveel mogelijk mensen naar het land van herkomst pushen? Alan beaamde dat, maar wees erop dat het IOM niet de beslissing neemt of en wanneer iemand teruggaat. En als je Nederland echt MOET verlaten dan kan het IOM heel veel voor je regelen. Het is aan jou of je er gebruik van maakt. Na de voorlichting liep een groot aantal cursisten op de medewerkers van het IOM af om hen nog even persoonlijk te spreken. Al met al een waardevolle voorlichting, al is het alleen al omdat `de angst voor het IOM' is afgenomen.

Native speaker medewerkers
Het IOM werkt ook met native speaker counselors. In Nederland zijn dat er zeven. Het zijn mensen die zelf asielzoeker zijn geweest. Deze medewerkers helpen de asielzoekers in hun eigen taal, waardoor er meer vertrouwen is en de communicatie beter verloopt. Bij deze voorlichting was Alan meegekomen. Hij komt oorspronkelijk uit Irak en wist met veel voorbeelden duidelijk te maken waarmee het IOM uitgeprocedeerde asielzoekers kan helpen.